فشرده وظایف مرد در خانواده

 

 

مردی که در جایگاه شوهری قرار میگیرد باید وظایف گوناگونی را به عهده بگیرد که بعضی از آنها الزامی و واجب هستند وبعضی غیر الزامی . البته آنچه درباره یک خانواده موفق و مطلوب مورد توجه است رعایت کردن همه وظایف الزامی و غیرالزامی می باشد در ادامه وظایف مرد را بطور خلاصه مطرح میکنیم:

۱-  برآورده کردن نیاز های جسمی و مادی زن:

شوهر باید نیاز های اولیه و مادی همسر خود را فراهم کند و این نیازمندی ها در متون اسلامی به عنوان نفقه از آن یاد میشود.

    نفقه دادن از واجبات و حقوق اولیه است که مرد باید در حد نیاز های متعارف زن آن را تامین کند در فرمایشی از امام صادق علیه السلام به تأمین خوراک و پوشاک مناسب اشاره شده است.[1]

در فرمایش دیگری از امام صادق علیه السلام اشاره شده که اگر مردی خوراک وپوشاک مناسب با شان اجتماعی زن را فراهم نکند حاکم شرع میتواند در صورت تمایل زن، طلاق او را از مرد بگیرد.[2]

 

علاوه بر این نیازهای اولیه ؛مرد باید آنچه در محیط جامعه و اجتماع محل زندگی مورد استفاده عامه مردم است در حد مناسبی برای خانواده خود فراهم کند مثلا در روایتی از امام صادق ع آمده: ...لا تکون فاکهة عامة إلّا أطعم عیاله منها امام صادق «ع»: ... مرد باید از هر میوه عمومى براى خانواده خود بخرد. از این کلام حضرت استفاده میشود که بر طرف کردن نیاز زن در حد بخور و نمیر کافی نیست بلکه باید اقتضا‌ءات جامعه محل زندگی در نظر گرفته شود و مناسب با آن رفتار کرد.

 

 

۲- برآورده کردن نیازهای روحی و معنوی زن:

شوهر باید علاوه بر حقوق مادی یکسری حقوق معنوی را هم رعایت کند که هر گونه خللی در آنها بنیان خانواده را سست خواهد کرد اگر چه رعایت حقوق مادی مورد تایید و تاکید اسلام است و در سیره پیشوایان دین نیز با دقت به آن توجه شده اما اساس خانواده بر حفظ حقوق معنوی استوار است.

 

 

---

 ۱- سَأَلَ إِسْحَاقُ بْنُ عَمَّارٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع‏ عَنْ حَقِّ الْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا قَالَ یُشْبِعُ بَطْنَهَا وَ یَکْسُو جُثَّتَهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۱ ؛حدیث ۴۵۲۶

۲- رَوَى عَاصِمُ بْنُ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ‏ مَنْ کَانَتْ عِنْدَهُ امْرَأَةٌ فَلَمْ یَکْسُهَا مَا یُوَارِی عَوْرَتَهَا وَ یُطْعِمْهَا مَا یُقِیمُ صُلْبَهَا کَانَ حَقّاً عَلَى الْإِمَامِ أَنْ یُفَرِّقَ بَیْنَهُمَا.   من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۱ ؛ حدیث۴۵۲۹

تربیت رفتاری بهتر است یا گفتاری؟

یک از ویژگی‌های خانواده سالم و پایدار، این است که تربیت در محیط خانواده بیشتر رفتاری باشد تا گفتاری، علی‌رغم این‌که بر ارتباط کلامی و گپ‌و‌گفتگو در خانه و خانواده، تأکید می‌شود. اما تربیت گفتاری ، در خانواده سفارش نمی شود. برای این‌که بچه‌ها مخصوصا در سنین کودکی، بیشترین اطلاعات را از طریق چشم دریافت می‌کنند تا از طریق گوش. ۸۵ درصد اطلاعات دریافتی فرزندان از طریق چشم است و تقریبا ۱۵ درصد اطلاعات و یادگیری‌ها از طریق گوش صورت می گیرد.^۱

یادگیری در اعضای خانواده، بیشتر یادگیری مشاهده‌ای است. در خانواده، بزرگترها بیشتر در کانون دید، کوچکترها هستند، و کودکان دائما در حال تصویربرداری از رفتار بزرگسالان هستند. لذا برای اصلاح رفتار فرزندان، باید ابتدا رفتار خود را اصلاح کنیم، هر مصلحی، می‌تواند اصلاح‌گر هم باشد، چنان‌که تا انسان پاک نشود، پاک‌کننده نخواهد شد.

امام صادق علیه السلام می‌فرماید:مردم را به‌غیر زبان به حق دعوت کنید، تا این‌که پرهیزکاری، تلاش و کوشش، نماز و کارهای خوب را ببینند زیرا دیدن رفتارها ایجاد انگیزه می‌کند نه گفتارها.^۲

 دعوت باید عملی و رفتاری باشد، در این روایت بر رفتار تأکید شده است تا مورد مشاهده قرار بگیرد. مشاهده رفتار برانگیزاننده و دعوت کننده است بر خلاف گفتار، که بازدارندگی در رفتار ایجاد می‌کند. علت این امر هم مشخص است، چون تربیت رفتاری، تربیتی غیر مستقیم است، که تربیتی ماندگار، آگاهانه، داوطلبانه و بدون فشار، بدون تحمیل و بدون تحقیر خواهد بود. بر خلاف تربیت گفتاری که تربیتی مستقیم است که تحمیلی و ناپایدار است و با فشار ذهنی همراه است.

 

 

---

۱-  منبع برای مطالعه بیشتر کتاب روانشناسی تربیتی؛ پروین کدیور؛فصل ۶

۲-  کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ‏ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ‏ لِیَرَوْا مِنْکُمُ الْوَرَعَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الصَّلَاةَ وَ الْخَیْرَ فَإِنَّ ذَلِکَ دَاعِیَةٌ. کافی ؛ ج‏۲ ؛ ص۷۸.

 

گامی به سوی خانواده موفق و پایدار

بسم الله الرحمن الرحیم

 

گامی به سوی خانواده موفق و پایدار

 

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ _{صل الله علیه و آله‏ وسلم} مَا بُنِیَ بِنَاءٌ فِی الْإِسْلَامِ‏ أَحَبُ‏ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ التَّزْوِیجِ‏   _{وسائل‌الشیعه ج 14 ص 3}

اگر جامعه را مانند یک بدن انسان که از سلول های زیادی تشکیل یافته است، فرض کنیم. هر خانواده به منزله یک سلول برای جامعه است. اگر سلول های بدن؛ سالم باشند؛ بدن سالم خواهد بود. جامعه هم که متشکل از خانواده است، اگر خانواده سالم باشد، جامعه سالم خواهد بود. خانواده سرچشمه ای، برای دریای عظیم جامعه است.

 

خانواده محل انتقال ارزش ها به یکدیگر است، خانواده مرکز پرورش مردان بزرگ و زنان قهرمان است؛ در دامن خانواده دانشمندان، هنرمندان، قهرمانان، سیاستمداران، ورزشکاران و ..... رشد و نمو پیدا می کنند. خانواده کارآمد آثار و برکاتی دارد که این آثار نه در محیط های آموزشی حاصل می شود، نه وسایل ارتباط جمعی و رسانه ها می توانند چنین اثرگذاری داشته باشند. خانواده موفق و کارآمد به حق، می تواند درمان بسیاری از آلام و اختلالات شدید روانی (که از آنها به سرطان عصبی یاد می کنند) باشد. اتمسفر و جو حاکم بر فضای خانواده موفق و مطلوب می تواند شفابخش بسیاری از دردهای به ظاهر بی درمان افراد در خانواده باشد. بنابراین، باید تلاش کرد تا خانواده ای موفق و کارآمد داشته باشید. وقت گذاشتن، مطالعه کردن، از تجربه دیگران و مشاوره برای خانواده ای موفق داشتن، سرمایه ای گهربار است نه هزینه و اتلاف وقت.

خانواده ها به مثابه اصلی ترین پایگاه های  رشد و شکوفایی شخصیت و پرورش مهارت های اجتماعی کودکان و نوجوانان, همانند حلقه های زنجیر اجتماع انسان ها, اساسی ترین سهم را در سلامت و اعتلای جوامع بشری بر عهده دارند.خانواده با پیمان ازدواج بین زن و مردی هوشمند و آگاه و برخوردار از بلوغ فکری و قابلیت های اجتماعی پایه گذاری میشود و این زوج ستون اصلی حیاتی ترین نهاد اجتماعی یعنی خانواده را تشکیل می دهند. در فرهنگ الهی خانواده به مثابه دژی استوار و نهادی مقدس بیشترین مسئولیت را در رشد و تحول, تربیت و تعالی و سعادت وجود انسان بر عهده دارد. خانواده ایرانی می کوشد که بر اساس تعالیم عالیه اسلام و حرکت بر مدار دینداری و خداپرستی فرزندانی خوب و صالح به جامعه تقدیم کند و خود را در زمره ی خانواده های موفق قرار دهد.

 

 

خانواده

 

خانواده یعنی؟

خانواده پایدار یعنى تپیدن یک قلب در سینه همه اعضاى آن، یعنى روحى مشترک در چندین کالبد که باعث مى شود همگام و همراه یکدیگر به سمت کمال راه بپیمایند. در این خانواده، وحدت، هماهنگى و انسجام اهمیت بسیار دارد، تفرقه جایى ندارد و کار ها با شور و مشورت سرانجام مى گیرند.

ویژگی‌های ۷گانه خانواده سالم

بعضی ها فکر می کنند همین که با همسر و فرزندشان مشکل آنچنانی ندارند و صدای داد و بیدادشان، گوش فلک را کر نمی کند، خانواده سالمی دارند. آنها تصور می کنند، اگر اهل اعتیاد نیستند و تا به حال پایشان به پاسگاه پلیس و دادگاه کشیده نشده، پس جزو خانواده های سالم این مملکت هستند. درستی یا نا درستی تصورشان با خودشان، اما روانشناسان، ویژگی های دیگری را در مورد یک خانواده سالم عنوان کرده اند.

ببینید خانواده تان ویژگی های زیر را دارد:

1- در خانواده های سالم، زن و مرد برای دیدن و رسیدن به یکدیگر لحظه شماری می کنند، ساعتی که مرد از یک روز شلوغ کاری، به خانه بر می گردد، برای زوج های خوشبخت و سالم ، ساعت اوج روز است، دلشان می تپد و خودشان را برای دیدن یکدیگر آماده می کنند، در صورتی که در خانواده های با سطح سلامت پایین تر، زن و شوهر به سفر رفتن و یا میهمانی رفتن یکدیگر به صورت جدا جدا، علاقه دارند و دائم می گویند: خدا کند امشب شوهرم دیر بیاید و یا ای کاش خانمم امشب خونه مادرش بماند!

2- در خانواده های سالم، زن و شوهر برای یکدیگر گفتنی بسیار دارند و هر گاه در کنار هم باشند، میان آن ها گفتگوی گرمی برقرار می شود، اتفاقات روز گذشته را برای یکدیگر بازگو می کنند، در مورد اطرافیان صحبت می کنند و نظر می دهند و نظر طرف مقابل را جویا می شوند، آب و هوا، تیترهای خبری، برنامه های آینده، جوک و ...خلاصه باهم حرف می زنند، در صورتی که خانواده های غیرخوشبخت، بیشتر لحظه ها به قهر می گذرد و پرسش و پاسخ ها میان آن ها بسیار کوتاه هستند و هر گاه زن و شوهر کنار هم قرار بگیرند، شوهر، روزنامه می خواند، جدول حل می کند، تلویزیون نگاه می کند یا برعکس... یا به عبارتی هر کس به کاری مشغول می گردد.

خانواده یعنی؟!

 

می خواهیم عاشق بمانیم، چکار کنیم؟!

 

چند توصیه کلی:

1ـ هنگام ورود شوهرتان به خانه به استقبال او بروید، به او سلام و خسته نباشید بگویید، از حالش جویا شوید، به او بگویید که از آمدن او خوشحالید و دلتان برای او تنگ شده بود.
2ـ هنگامی که احساس می‌کنید همسرتان خسته است، مراعات حال او را بکنید.
3ـ به خوبی‌های همسرتان توجه کنید، آنها را به او بازگو کنید.
4ـ به شوهرتان بگویید که چه مرد پر شور و حرارتی است و شما از رابطة زناشویی با او خیلی احساس رضایت می‌کنید. به وی اظهار دارید که چقدر با احساس است و شما از این که با فردی مثل او پیوند زناشویی بسته‌اید بی‌اندازه احساس خوشبختی می‌کنید.
5ـ اتاق خواب مناسبی را برای خودتان مهیا کنید.
6ـ سعی کنید نیازهای عاطفی و جنسی همسرتان را به خوبی ارضا کنید. قبل از رابطه جنسی مقدماتش را رعایت کنید، معاشقه و ...
7ـ از همسرتان توقع زیادتر از توانش نداشته باشید.
8ـ به هر حال مراقب باشید رابطه گرم و شیرین با همسرتان به سردی و تلخی نگراید.

در پایان توجه شما را به روایتی زیبا از امام علی علیه السلام جلب می‌کنیم؛ ایشان فرمودند:
بهترین زنان شما پنج دسته‌اند، سوال شد آنان کیانند؟ فرمودند:
1. سهل‌گیر باشد و سخت نگیرد،
2. نرمخو باشد و آرام باشد، و تندخو نباشد،
3. از شوهر خود اطاعت و فرمانبرداری داشته باشد،
4. اگر از همسر خود نافرمانی کرد، چشم بر هم نگذارد تا او را راضی کند،
5. هرگاه شوهرش از وی، غایب شود، مال و آبروی او را حفظ نماید.

پی نوشت:

برای مطالعه بیشتر کتاب همسران سازگار، نوشته علی حسین زاده را مطالعه بفرمایید

پنجمین وظیفه والدین : توجه به طاهر بودن غذای کودک

 

در فرهنگ‌هایی که کودک را برای شیردهی به زنانی غیر از مادران می‌سپارند، توجه به خصوصیّت‌های شخصیتی دایه به سبب تأثیر در خلق و خو و شخصیت فرزند مورد تأکید و توجه قرار گرفته است. رسول اکرم صل الله و علیه وآله می‌فرمایند: شیر، طبیعت را تغییر می‌دهد.[1] یعنی فرزند از هر زنی شیر بخورد، خلق و خوی او را می‌گیرد.

پیامبر اسلام صل الله و علیه وآله در جای دیگر می‌فرمایند: فرزندان خود را برای شیردادن به زن نادان نسپارید؛ زیرا فرزند شبیه زن شیرده می‌شود.[2]

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان

خانواده باید ایجابی باشد نه سلبی

 

چهارمین شاخصه خانواده پایدار: خانواده باید ایجابی باشد نه سلبی

تا می‌شود کمتر حرف بزنیم و  بیشتر عمل کنیم(تربیت رفتاری) ، اگر هم خواستیم حرف بزنیم ایجابی حرف بزنیم!

متأسفانه ما معمولا از کلماتی با بار معنایی منفی استفاده می‌کنیم مثلا به فرزندانمان می‌گوییم: نخور ، نبین ، نرو ، نخوان ، با فلانی دوست نشو ، فلان کار را نکن و ...

ایجابی حرف زدن را در ضمن یک مثال کاربردی توضیح می‌دهیم:

وقتی آقای خانه دیرتر از همیشه به خانه می‌آید، خانم خانه به چند صورت می‌تواند با او برخورد کند:

۱- به صورت سلبی( با نگرش منفی) : خانم می‌گوید: تا حالا کدوم قبرستونی بودی؟!  ؛ چرا دیر آمدی؟ کدوم گوری بودی!؟

۲- به صورت ایجابی ( با نگرش مثبت): خانم می‌تواند به صورت زیبا بگوید: از دیر آمدنت نگران شدم. ؛ وقتی نیستی خونه سوت و کوره ، ای کاش زودتر آمده بودی!

در تمام زندگی‌مان می‌توانیم این ایجابی حرف زدن را امتحان کنیم و اثرات معجره آسای آن را مزمزه کنیم مثلا به جای اینکه پشت ماشین باری بنویسم:  بر چشم بد لعنت ؛ بنویسیم: بر چشم خوب رحمت.

خانواده باید ارتباطی باشد نه ابزاری

 

سومین شاخصه خانواده پایدار: خانواده باید ارتباطی باشد نه ابزاری

 

امروزه خانه‌های ما ابزار محور شده مثل سمساری‌ها! اینقدر به فکر تغییر مبلمان و پرده و یخچال و ... هستیم به فکر روح و روان فرزندانمان نیستیم. به ابزارها بیشتر توجه داریم تا قلب‌ها!

امروزه دور هم نشینی و ارتباط چهره به چهره در خانواده‌ها کم شده و کانال‌های تلویزیونی و فضای مجازی و اینترنت جای ارتباط‌های گرم و دوستانه را گرفته است. برای داشتن خانواده‌ای موفق و پایدار باید ارتباط اعضای خانواده بسیار بیشتر از این چیزی باشد که امروز هست. در روزنامه کیهان به نقل از یک مرکز آمار معتبر نوشته بود: متوسط وقتی که خانواده‌ها به فرزندانشان اختصاص می‌دهند ۱۵ دقیقه است. این یک فاجعه است!

تربیت فرزندان باید رفتاری باشد نه گفتاری

 

دومین شاخصه خانواده پایدار :  تربیت فرزندان باید رفتاری باشد نه گفتاری

ما معمولا فقط حرف می‌زنیم! در مشاوره‌ها خیلی از پدر و مادر‌ها می‌گویند: از بس به دختر یا پسرم گفتم زبانم مو در آورده  ؛ از این گوش می‌گیره از آن گوش در می‌کنه!

در زبان عربی کلمه را به سه نوع تقسیم می‌کنند: اسم ، فعل و حرف. حرف به تنهایی در کلام هیچ معنایی ندارد و  تنهایی هیچ اثری در کلام ندارد. همیشه گفته می‌شود: با حلوا حلوا گفتن دهان شیرین نمی‌شود. این حرف زدن و نصیحت کردن به تنهایی در بچه‌ها اثر ندارد، فقط مقاومت آنها به خواسته ما را بیشتر می‌کند یعنی اثر منفی دارد.

امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: به غیر زبانتان مردم را دعوت و نصیحت کنید تا اینکه مردم پرهیزگاری و تلاش و کوشش و نمازخواندن و کار خیر را از شما ببینند چون این دیدن عمل شما برای مردم برانگیزاننده است[1].

بنابراین دائم تکرار نکنید: پسرم نماز بخوان، نمازت دیر شده، زود باش.

یا نگویید: دخترم مویت را کسی نبیند، حجابت را رعایت کن گناه است و ... .

بلکه خودتان اول وقت با نشاط و خوش اخلاقی نماز را بخوانید تا فرزندان هم با دیدن عمل شما به تدریج نمازخوان ‌شوند.

خانم‌ها اگر با اشتیاق و بدون غرزدن و چقدر هوا گرمه و ...  چادر سر کنند دختر شما با نشاط چادر به سر می‌کند و به آن افتخار می‌کند.